Nguyên lý hoạt động trong cờ vua

Giải mã bí ẩn Paul Morphy

Paul Morphy | Học cờ vuaPaul Morphy chào đời ngày 22 tháng 6 năm 1837, tại thành phố New Orlean thuộc bang tiểu bang Louisiana, Hoa Kỳ. Khi lên 9 tuổi thì Morphy bắt đầu làm quen với cờ. Chỉ vài năm sau cậu bé 12 tuổi đã đánh thắng dễ dàng cha và chú mình là Ernes, sau đó đánh thắng một nhà chơi cờ có tiếng ở New Orlean là Rutseau. Ván thắng này đã được đăng trên tạp chí "Regians", một tạp chí cờ Vua có uy tín lúc bấy giờ. Năm 13 tuổi, Morphy chơi 2 ván cờ với kiện tướng gốc Hungary là Johann Jacov Lowenthal. Ván đầu kết thúc hòa, ván thứ hai Morphy thắng. Hai ván cờ này đã gây một tiếng vang lớn. Báo chí lúc bấy giờ đánh giá Morphy là:"Có đầy đủ phẩm chất của một kiện tướng thực thụ!" (Lúc đó chưa có danh hiệu Đại kiện tướng nên kiện tướng là danh hiệu cao nhất của các nhà chơi cờ).

Năm 1857, nước Mỹ tổ chức đại hội cờ Vua tại New York, Morphy 20 tuổi tham gia giải, đã đánh thắng tất cả các kiện tướng tài giỏi của Mỹ lúc bấy giờ, giành chức vô địch một cách xứng đáng. Cũng vào năm đó, Morphy bắt đầu tổ chức những trận đánh với nhiều người cùng một lúc, thắng với tỷ số 85-4 và tiếp theo chơi có chấp nước đối với các kiện tướng.

Năm sau, bạn bè thay mặt Morphy gửi một bức thư thách đấu với nhà vô địch nước Anh lúc bấy giờ là Howard Staunton với bất kỳ điều kiện nào. Trong thư trả lời Staunton khuyên Morphy nên làm một chuyến viễn du sang châu Âu để có dịp gặp các đấu thủ mạnh nhất ở lục địa này. Thế là "được lời như cởi tấm lòng" ngày 9 tháng 6 năm 1858 chiếc thuyền lớn "Avaria" chở Morphy rời cảng New York, bắt đầu một chuyến đi mà sau này làm chấn động cả làng cờ Vua ở châu Âu.

Ngày 30 tháng 4 năm đó, Morphy kết thúc chuyến đi thăm và thi đấu đầu tiên thành công rực rỡ ở Châu Âu. Ông đáp con tàu "Olympic" về nước. Nước Mỹ chào đón ông trở về như chào đón một người anh hùng. Từ đó, trong khi đấu cờ với những người đồng hương của mình, ông luôn luôn chấp quân và chấp nước đi. Mặc dù đã chấp, ông vẫn thắng.

Ngày 10 tháng 7 năm 1884, Paul Morphy qua đời tại quê nhà vì bệnh xuất huyết não, thọ 47 tuổi. Ðặc điểm chơi cờ của Morphy như thế nào? Vì sao ông đạt  được đỉnh cao rực rỡ như vậy? Rất nhiều người muốn tìm hiểu về ông. Sau này, nhà vô địch thế giới người Liên Xô là Vasily Smyslov đã đánh giá về Morphy: "Cờ đối với Morphy là một nghệ thuật, còn Morphy đối với cờ là một nghệ sĩ vĩ đại...Các ván cờ của Morphy đã trở thành những tác phẩm kinh điển về cờ". Hàng loạt các nhà vô địch thế giới sau này đều đánh giá rất cao tài năng của ông, coi ông như người thầy của mình.

Morphy đã giải quyết thành công việc đánh giá các quân trên bàn cờ. Chiến lược cơ bản trong giai đoạn ra quân của ông là tranh thủ từng nước đi, tập trung tốt và các quân chiếm khu trung tâm một cách nhanh chóng nhất. Ðối với Morphy, điểm tập trung lực lượng quyết định là khu trung tâm chứ không phải là khu vực vua đối phương. Sau khi phát triển quân, Morphy tạo ra các đường mở. Theo các đường mở công phu và sáng tạo này, các quân của Morphy chiếm lĩnh được trận địa đối phương. Những điểm yếu của đối phương sẽ bị trả giá rất đắt. Morphy đưa quân xung trận vào từng điểm, đánh tan dần lực lượng phòng thủ của đối phương và kết thúc thắng lợi ván cờ. Các đối thủ của Morphy bỏ ra khá nhiều thời gian, công sức nghiền ngẫm các ván cờ của ông, họ đã nhận ra thế trận liên hoàn giữa các quân của Morphy là hết sức hài hòa, chặt chẽ. Thậm chí họ còn thấy như huyền bí khi cũng những quân cờ ấy thôi, nhưng nằm trong tay Morphy lại có một sức công phá thần diệu. Tự bản thân những ván cờ của Morphy nói lên lý thuyết của ông.

( Trích lược từ: Thế Giới Cờ Vua - Võ Tấn)

1. Tối đa hoạt động các quân cờ

tối đa hoạt động của các quân cờ vua
Câu hỏi 1: Trắng nên đi nước nào để quân Tượng c2 kiểm soát được nhiều ô hơn ?

tối đa hoạt động của các quân cờ vua
Câu hỏi 2: Trắng nên đi nước nào để Mã e2 hoạt động mạnh hơn ?

tối đa hoạt động của các quân cờ vua
Câu hỏi 3: Trắng đi nước nào để tăng cường hoạt động cho quân xe ?

tối đa hoạt động của các quân cờ vua
Đáp án câu 1: Trắng nên đi tốt e5, tối đa hoạt động quân tượng đồng thời đuổi mã tới vị trí xấu.


Đáp án câu 2: Trắng nên đi Mf4 tiếp theo Me6 biến rồng. Ô e6 là gọi là tiền đồn ( ô được tốt trắng bảo vệ, còn tốt đen thì không). Bài học: hãy đặt mã ở tiền đồn.
tối đa hoạt động của các quân cờ vua
Đáp án câu 3: Trắng nên đi Xc1 chiếm cột mở, tiếp theo Xc7 đặt xe ở hàng tốt đối phương. Bài học: hãy đặt xe ở cột mởhàng tốt.

2. Hạn chế hoạt động quân cờ đối thủ


Câu hỏi 4: Tới lượt trắng đi, hãy hạn chế hoạt động của tượng đen h8 ?


Câu hỏi 5: Đen đi, hãy hạn chế hoạt động của Mã a7 ?


Câu hỏi 6: Tới lượt đen, đen làm gì để ngăn ý định Mc4 của bên trắng ?


Câu hỏi 7: Trắng chuẩn bị đi tốt d5, tối đa hoạt động tượng c1 đồng thời hạn chế hoạt động tượng đen ở c5. Đen ứng phó ra sao ?


Đáp án câu 4:  Đen đi f6 đóng kín đường chéo a1-h8. Bài học: hãy dùng tốt để hạn chế hoạt động tượng.


Đáp án câu 5: Đen đi Te8, tiếp theo Vua-c7-b7 bắt mã.


Đáp án câu 6: Tốt b5.


Đáp án câu 7: Paul Morphy đi Hd3 chặn tốt, thủ pháp thiên tài.

3. Vô hiệu hóa quân cờ hoạt động mạnh


Câu hỏi 8: Đen làm gì để vô hiệu hóa quân mã e6 ở tiền đồn ?


Câu hỏi 9: Tượng đen d7 đang kiểm soát 2 đường chéo lớn, trắng làm gì để vô hiệu hóa quân tượng này ?


Đáp án câu 8: Đen đi Mf8 mời đổi mã. Đổi con mã lấy con rồng :-)


Đáp án câu 9: Trắng đi Tb5, đổi Tượng d3 hoạt động kém lấy Tượng d7 hoạt động mạnh.


Nguyên lý hoạt động trong cờ vua | bí mật của Paul Morphy

Nguyên lý hoạt động  - Bí mật của Paul Morphy

Paul Morphy vs Duke Karl / Bá tước Count Isouard

đấu tại Paris 1858
1. e4
Đặt tốt ở khu trung tâm, mở rộng không gian, tối đa hoạt động Tượng và Hậu. Một nước 3 tác dụng.

1. ...                 e5
Ngăn trắng đặt 2 tốt ở khu trung tâm, nước hay tương tự nước e4.



2. Mf6
Tối đa hoạt động quân Mã, kiểm soát 2 ô trung tâm và bắt tốt. Một nước 3 tác dụng.
Câu hỏi 10: tại sao trắng không đi các nước Mc6, Tc4, Mh6, b4, Hh5... ?

2. ...                  d6            
Giữ tốt, nhưng là nước trung bình do chặn đường Tượng c8, ít không gian, trong tương lai nếu đen đi d5 sẽ tính là mất tem vì đen phải đi 2 nước tốt mới tới ô d5 .
Câu hỏi 11: theo bạn nước hay nhất cho bên đen là gì ? Giải thích tại sao bạn chọn nước đó và ngược lại ?
  1. f3
  2. Td6
  3. Mc6
3. d4
Đặt tốt ở khu trung tâm, mở rộng gian, tối đa hoạt động Tượng c1.

3. ...                 Tg4 ?
Nước ghim mã vô ích, nước tiếp theo sẽ chứng tỏ điều này. Tốt hơn đen nên đi 4.... exd4 5.Mxd4 Mf6 triển khai mã cánh vua.



4. dxe5             Txf3
Sự ghim quân biến mất, đen buộc đổi mã để bắt lại tốt. Vì 5. ...dxe5 6.Hxd8+ Vxd8 7.Mxe5 đen mất quyền nhập thành và mất tốt e5. Ở thế trận thoáng, quân Tượng mạnh hơn quân Mã cho nên việc đổi quân không có lợi cho đen.

5. Hxf3              dxe5
Đen bắt lại tốt.

6. Tc4 !
Nước tấn công, dọa Hxf7 chiếu bí. Ưu tiên nước tấn công, bí mật của Paul Morphy.



6. ...                  Mf6 ?
Ý tưởng của đen là triển khai thêm quân Mã và tránh Hxf7 chiếu bí.

7. Hb3 !
Nước tấn công, đe doạ cùng lúc 2 mục tiêu Txf7+ và Hxb7.



7. ...                   He7
Phòng thủ f7. Ý tưởng của đen là nếu trắng đi 8.Hxb7 Hb4+ 9. Hxb4 Txb4+ hóa giải thế công của trắng, phát triển cánh vua đang kẹt cứng.

8. Mc3
Triển khai thêm 1 quân nhẹ vào chiến trường.

8. ...                   c6
Đen dự định đi tốt b5 đuổi tượng khỏi đường chéo nguy hiểm. Nếu trắng rút tượng 10. Te2 Hb4 đen đổi hậu để cải thiện cánh vua.

9. Tg5
Triển khai quân nhẹ cuối cùng, hạn chế hoạt động Mã và Hậu. Nếu đen đi hậu chỗ khác thì Txf6 gxf6, đen không thể nhập thành cánh vua vì cột g mở.

9. ....                    b5 ?
Đen vẫn tiếp tục kế hoạch. Nhưng Paul Morphy đã đi nước ngoài dự tính của đen.

10. Mxb5 !           cxb5
Như sấm nổ bên tai, Morphy chấp nhận đổi mã lấy 2 tốt để giành thế chủ động. Nếu trắng thoái tượng 10. Te2 ? Hb4 ! đen đổi hậu để cải thiện cánh vua.

11. Txb5+             Mbd7

Sau khi triển khai tất cả các quân nhẹ (2 mã, 2 tượng), theo bạn Paul Morphy sẽ triển khai quân nào ?

12. O-O-O
Nhập thành xa để an toàn vua, xe lập tức chiếm cột d, đe dọa Xxd7. Một nước 3 tác dụng.

12. ...                 Xd8
Hi vọng bảo vệ mã khỏi Xxd7. Nhưng quân Xe d8 không bằng Xe d1, chủ động lúc nào cũng hơn bị động. Không có gì ngạc nhiên khi Morphy tung ra hàng loạt đòn phối hợp

13. Xxd7           Xxd7
14. Xd1             He6
15. Txd7            Mxd7



Tuy kém 1 quân nhưng tất cả các quân mạnh bên trắng đều ở vị trí sẵn sàng. Nếu là Paul Morphy, bạn đi nước nào để chiếu bí đen trong vòng 2 nước ?


Những điều cần nhớ khi khai cuộc

6 bước khai cuộc

Bước 1: đi 2 tốt trung tâm e và d lên 2 ô nếu có thể (hình 1).

8 bước khai cuộc cờ vua
Hình 1

Bước 2:
Hãy đi mã trước khi đi tượng, Ưu tiên triển khai mã cánh vua (hình 2 và hình 3)
Tại sao phải đi mã trước ? Tại vị trí f3 mã kiểm soát  được 2 ô trung tâm, ở f3 mã rất an toàn. Ta đi tượng sau để chờ phản ứng của đối thủ, đồng thời giữ cho mình nhiều lựa chọn.
Tại sao phải ưu tiên phát triển cánh vua trước ? Để nhanh chóng nhập thành,  nhập thành cánh vua ta chỉ cần đi 2 quân (mã và tượng), trong khi nhập thành cánh hậu ta phải đi 3 quân (mã, tượng và hậu).

8 bước khai cuộc cờ vua
Hình 2: ưu tiên đi mã cánh vua trước.

8 bước khai cuộc cờ vua
Hình 3: mã cánh hậu sau.

Bước 3: Sau khi đi mã, hãy đi tượng. Ưu tiên đi tượng cánh vua trước (hình 4 và hình 5).

8 bước khai cuộc cờ vua
Hình 4: đi tượng cánh vua trước.
8 bước khai cuộc cờ vua
Hình 5: đi tượng cánh hậu sau.

Bước 4: Nhập thành (hình 6).

8 bước khai cuộc cờ vua
Hình 6: nhập thành để vua an toàn hơn.

Bước 5:
Đặt hậu ở hàng tốt để liên kết 2 xe (hình 7).

8 bước khai cuộc cờ vua
Hình 7: đi hậu liên kết 2 xe.

Bước 6: đưa 2 xe ra chiếm cột e và d (hình 8)

https://lh5.googleusercontent.com/-O0RhkmxKWOM/UuHsre8CjTI/AAAAAAAAEFQ/V8cdefKpszE/s422/khai%2520cuoc%2520co%2520vua%25208.jpg
Hình 8: triển khai xe để hỗ trợ trung tâm.

7 lời khuyên khi khai cuộc

Lời khuyên 1: triển khai tất cả các quân hướng về khu trung tâm (hình 9).

7 lời khuyên khai cuộc cờ vua
Hình 9: mã c6, mã f6, tượng g7 đồng loạt hướng về khu trung tâm.

Lời khuyên 2: Đừng đi tốt quá nhiều. Tốt là đội quân chậm chạp, yếu ớt vậy tại sao phải đi chúng quá nhiều ?. Mỗi nước đi tốt sẽ tạo ra những ô yếu ở trận địa bên ta, do đó hãy cẩn thận khi đi chúng (hình 10).

7 lời khuyên khai cuộc cờ vua
Hình 10: Những bộ binh tốt xông hết ra trận trong khi chiến mã, voi cùng xe tăng vẫn bất động.

Lời khuyên 3:  Đừng đi cùng 1 quân 2 lần trong khai cuộc nếu không có lý do (hình 11).

7 lời khuyên khai cuộc cờ vua
Hình 11:  1.e4 e5 2.Mf3 Mc6 3.Tb5 Mb4 ??
Nước đi mã vô ích.

Lời khuyên 4: Đừng đi hậu hoặc xe quá sớm. Lũ bộ binh tốt đông đảo, lì lợm sẽ khiến hoàng hậu xinh đẹp nản lòng khi tấn công. Mặt khác hậu dễ bị mã và tượng đối phương đuổi bắt dẫn đến mất nước (hình 12 và hình 13)

7 lời khuyên khai cuộc cờ vua
Hình 12: 1.e4 c5 2.d4 exd4 3.Hxd4 Mc6
Trắng chạy hậu, đen triển khai thêm một quân mã.

7 lời khuyên khai cuộc cờ vua
Hình 13
Trắng chưa triển khai quân mã nào mà đã đi tượng và hậu với mục đích rình chiếu bí ở f7. Đen chỉ cần đi g6 hoặc He7 sau đó Mf6 bắt hậu, cách nào thì trắng cũng mất nước.

Lời khuyên 5: Đừng bắt nếu không có lý do (hình 14).

7 lời khuyên khai cuộc cờ vua
Hình 14: Nước bắt hậu vô ích khiến 2 ô d5, d6 trở thành ô yếu ( ô không được tốt bảo vệ). Tốt d7 trở thành mục tiêu tấn công trong tương lai.

Lời khuyên 5: Đừng chiếu nếu không có lý do (hình 15).

7 lời khuyên khai cuộc cờ vua
Hình 15: Nước chiếu vô ích giúp đen triển khai thêm 1 quân cờ.

Lời khuyên 6: Đừng đổi quân nếu không có lý do (hình 16).

7 lời khuyên khai cuộc cờ vua
Hình 16: Đen không nên đổi mã, giúp hậu trắng hoạt động mạnh. Trắng cũng không nên đổi mã, giúp đen ăn tốt bxc6 củng cố khu trung tâm, mở cột b cho xe.

Lời khuyên 7: Nhập thành càng sớm càng tốt.

lời khuyên khi nhập thành cờ vua
Hình 17: Vua đứng giữa bàn cờ dễ bị tấn công từ nhiều hướng.

lời khuyên khi nhập thành cờ vua
Hình 18: Vua di chuyển vào góc hạn chế hướng tấn công, đồng thời nấp sau 3 chàng ngự lâm dễ thương.

lời khuyên khi nhập thành cờ vua
Hình 19: Hạn chế đi 3 quân tốt trước vua.
Nước tiến tốt g3 tạo ra 2 ô yếu f3 và h3, đường chéo nguy hiểm a8-h1.

lời khuyên khi nhập thành cờ vua
Hình 20: Hãy ngăn đối phương nhập thành nếu có thể.

7 lý do khi đi tốt

Lý do 1: Đi tốt để mở rộng không gian.

7 lý do đi tốt trong cờ vua
Hình 21: tốt e5 mở rộng trung tâm, đồng thời đuổi mã.

Lý do 2: Đi tốt để hỗ trợ tốt trung tâm.

7 lý do đi tốt trong cờ vua
Hình 22: Trắng đi tốt c3 để chuẩn bị hỗ trợ cho nước d4 giành khu trung tâm.

Lý do 3: Đi tốt để  tấn công tốt trung tâm đối phương.

7 lý do đi tốt trong cờ vua
Hình 23: tốt đen c5 tấn công tốt d4

Lý do 4: Đi tốt để mở đường.

7 lý do đi tốt trong cờ vua
Hình 24: tốt b6, nhường ô b7 cho tượng kiểm soát đường chéo lớn.

Lý do 5: Đi tốt để hạn chế hoạt động quân cờ đối phương.

7 lý do đi tốt trong cờ vua
Hình 25: tốt đen b5, giam mã ở góc bàn cờ và nhường ô b7 cho tượng.

Lý do 6: Đi tốt để phá hủy cấu trúc tốt đối phương.

7 lý do đi tốt trong cờ vua
Hình 26: tốt a4 phá hủy cặp tốt liên kết.

Lý do 7: Đi tốt để phá thành.

7 lý do đi tốt trong cờ vua
Hình 27: Trắng tấn công vị trí nhập thành của vua đen với đợt sóng tốt.